Εκδήλωση προς τιμήν της Θρακιώτισσας ηρωίδας Δόμνας Βισβίζη

Πολιτιστική - εκπαιδευτική δράση προς τιμήν της Θρακιώτισσας ηρωίδας Δόμνας Βισβίζη διοργανώνει η Π.Α.Μ.Θ. - Περιφερειακή Ενότητα Έβρου στον ισόγειο χώρο του Νομαρχείου Αλεξανδρούπολης, το Σάββατο, 21 Μαρτίου 2015, και ώρα 7μ.μ.

Μέσα στο ευρύτερο πρόγραμμα της Δ/νσης Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας με τη θεματική «Γνωρίζω τον τόπο μου και την ιστορία

41η επέτειος του Πολυτεχνείου

Ο Σύλλογος Φίλων Μουσικής Σαμοθράκης «Αρμονίας Γένεσις» διοργανώνει Μουσική Εκδήλωση αφιερωμένη στην  41η επέτειο του πολυτεχνείου. 

Στην εκδήλωση συμμετέχουν τα παιδιά της Παιδικής Χορωδίας  μαζί με τα νέα μέλη της, καθώς και τα Μουσικά Σύνολα. Στην εκδήλωση που θα συνοδεύεται από αφήγηση και φωτογραφικό υλικό, θα ακουστούν μελοποιημένα ποιήματα και τραγούδια σπουδαίων δημιουργών όπως  Γιάννη Ρίτσου, Γιώργου Σεφέρη, Μάνο Λοΐζο, Μίκη Θεοδωράκη, Χρήστου Λεοντή,  κ.ά.  

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 16 Νοεμβρίου 2014 και ώρα 20:00 στο ΦιδέλειοΠνευματικό Κέντρο.

Θα χαρούμε να μας τιμήσετε με την παρουσία σας. 

Με τιμή το ΔΣ του Συλλόγου

Η απελευθέρωση της Σαμοθράκης

Νικηφόρα η πορεία του Πολεμικού Ναυτικού, που απελευθέρωσε τα νησιά του βορειοανατολικού

Ο ελληνικός στόλος αγκυροβολεί στον όρμο του Μούδρου στη Λήμνο στις 7 Οκτωβρίου και 11 μέρες αργότερα ο Στόλος του Αιγαίου αποπλέει από Μούδρο σε σχηματισμό τριών μοιρών: 1η Μοίρα με τα πλοία «ΑΒΕΡΩΦ» «ΨΑΡΑ» «ΝΑΥΚΡΑΤΟΥΣΑ» και «ΛΕΩΝ» για κατάληψη των νήσων Ίμβρου και Σαμοθράκης, 2η Μοίρα με τα πλοία «ΣΠΕΤΣΑΙ» «ΥΔΡΑ» «ΘΥΕΛΛΑ» και «ΛΟΓΧΗ» για κατάληψη νήσου Θάσου και 3η Μοίρα «ΚΑΝΑΡΗΣ» για την κατάληψη της νήσου Άγιος Ευστράτιος.

Στις 19 Οκτωβρίου 1912 ο Σημαιοφόρος του Πολεμικού Ναυτικού Παναγιώτου επικεφαλής ενός διόπου και οχτώ ναυτών, αποβιβάζεται στη Σαμοθράκη και ύψωσε στο Λιμεναρχείο την ελληνική σημαία.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ 19 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912

ΓΕΝΙΚΑ Γενικός σημαιοστολισμός από 6.37π.μ. μέχρι τη δύση 17.42μ.μ της 19^ης

                Οκτωβρίου 2014

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Θ. ΜΑΛΚΙΔΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

Ομιλία για το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης του Θ.Μαλκίδη, στον Ιερό ναό του Αγίου Βασιλείου στην Αλεξανδρούπολη κατά την υποδοχή της εικόνας της Παναγίας Κρεμνιώτισσας 1η Σεπτεμβρίου 2014

1η Σεπτεμβρίου 1821 : Το Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης

Θεοφάνης Μαλκίδης

Η Σαμοθράκη αποτελεί ακόμη ένα μέρος της Θράκης, το οποίο είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό, παρά

Η κήρυξη της επανάστασης στη Σαμοθράκη από τους τοπικά μυημένα μέλη στη Φιλική Εταιρεία, ακολούθησε ο γενικός ξεσηκωμός των Ελλήνων. Η αντίδραση από τους Οθωμανούς ήρθε το Σεπτέμβριο του 1821, την 1η του μηνός, την «πρωτοσταυρινιά» όπως λένε οι ντόπιοι, όταν αποβιβάστηκαν δύο χιλιάδες στρατιώτες. Η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική. Η Σαμοθράκη μετατράπηκε σε κέντρο λεηλασίας, ζώνη θανάτου και ερείπια, και το νησί έμεινε ακατοίκητο για έξι χρόνια. Εφτακόσιοι από τους κατοίκους που είχαν καταφύγει στα βουνά, οι Οθωμανοί, τους έφεραν πίσω με δόλο δίνοντάς τους την εντύπωση ότι θα τους δώσουν χάρη. Όμως στην τοποθεσία «Εφκάς» στο κάστρο της πρωτεύουσας, της Χώρας, τους δολοφόνησαν όλους. Από τη μαζική αυτή δολοφονία, επέζησαν σύμφωνα με μαρτυρίες ξένων περιηγητών και του Σαμοθρακίτη ιερέα Γ. Μανωλάκη

Δεκατρείς ερωτήσεις και απαντήσεις για τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, την Κατοχή και την Αντίσταση

Σκίτσο του καλλιτέχνη Zec που δημοσιεύθηκε στην αγγλική εφημερίδα Daily Mirror. Από την έκδοση "Salute to Greece", Λονδίνο 1942

Left.gr 24/10/2012

Σε μια προσπάθεια να διαλύσουμε ορισμένους κυρίαρχους μύθους, για τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, την Κατοχή και την Αντίσταση (μύθους που κυκλοφορούν ευρύτατα), θέσαμε ορισμένες ερωτήσεις στον ιστορικό Τάσο Κωστόπουλο. Οι απαντήσεις που ακολουθούν (και βασίζονται στις απαντήσεις που μας έδωσε) αποτελούν μια πρώτη απόπειρα, με σύντομο και εύληπτο τρόπο, να διαλυθούν τέτοιοι μύθοι και να έχουμε μια πραγματική εικόνα της ιστορίας της περιόδου.

1. Ο Μεταξάς είπε το ΟΧΙ. Άρα ήταν πατριώτης.

Παρά τη συστηματική καλλιέργεια μιας φασίζουσας προσωπολατρίας επικεντρωμένης στον ηγέτη του «Εθνικού Κράτους» και του «Τρίτου Ελληνικού Πολιτισμού», αυτός δεν κυβερνούσε μόνος του. Πραγματικό κέντρο εξουσίας του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου ήταν το Παλάτι και το «βαθύ κράτος», που υπάκουε πρωτίστως στο βασιλιά. Και ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ ήταν απόλυτα αφοσιωμένος στη Βρετανία – τη «θετή και πνευματική του πατρίδα», σύμφωνα με τον άγγλο πρεσβευτή Ρέτζιναλντ Λίπερ. Με τη Βρετανία ήταν στενά προσδεδεμένη και η ηγεμονική μερίδα του μεγάλου κεφαλαίου της εποχής, με πρώτο και καλύτερο το εφοπλιστικό. Παρά το θαυμασμό του ίδιου του Μεταξά, πολλών διανοουμένων και των περισσότερων εφημερίδων της εποχής για τη ναζιστική Γερμανία, δεν έμπαινε ζήτημα σε ποια πλευρά θα στρατευόταν η Ελλάδα σε περίπτωση εμπλοκής της στον Β΄ Παγκόσμιο. Όπως και στον Α΄ Παγκόσμιο, οι γερμανόφιλες μερίδες ήταν αναγκασμένες να περιοριστούν στη διεκδίκηση, το πολύ-πολύ, μιας «ουδετερότητας».

Ο Μεταξάς προσπάθησε να κρατήσει την Ελλάδα έξω από τον πόλεμο. Όπως εξήγησε στους δημοσιογράφους αμέσως μετά την ιταλική επίθεση (30.10.1940), ήταν υποχρεωμένος να απορρίψει το ιταλικό τελεσίγραφο για στρατιωτική κατάληψη κάποιων (μη προσδιορισμένων) στρατηγικών σημείων της χώρας απ’ τον ιταλικό στρατό, καθώς στην αντίθετη περίπτωση θα επενέβαινε στρατιωτικά η Αγγλία, με αποτέλεσμα τη διχοτόμηση της Ελλάδας και τη μετατροπή του συνόλου της ελληνικής επικράτειας σε πεδίο μάχης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την πρόσφατη τότε εμπειρία του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι βενιζελικοί κάλεσαν τους Αγγλογάλλους να αποβιβαστούν στη Θεσσαλονίκη και οι βασιλικοί παρέδωσαν αμαχητί στους Γερμανοβουλγάρους την Ανατολική Μακεδονία, με αποτέλεσμα την πλήρη καταρράκωση κάθε εθνικής κυριαρχίας και τεράστιες υλικές καταστροφές και ανθρώπινες θυσίας και στις δυο κατοχικές ζώνες. Ο Μεταξάς δεν είχε ουσιαστικά άλλη διέξοδο από την απόρριψη του τελεσίγραφου – το οποίο ήταν άλλωστε διατυπωμένο με τέτοιο τρόπο, ώσρτε να μην του αφήνει περιθώρια οποιασδήποτε διαπραγμάτευσης.

Ούτε ο ίδιος ο Μεταξάς ούτε ο (εξίσου γερμανόφιλος) στρατάρχης Παπάγος πίστευαν σε μια επιτυχή απόκρουση της ιταλικής επίθεσης. Ο Παπάγος δήλωνε σε υφισταμένους του (συγκεκριμένα στον επιτελάρχη του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας συνταγματάρχη Γεωργούλη) ότι «θα ρίξωμεν μερικές τουφεκιές διά την τιμήν των όπλων», ο δε Μεταξάς σημείωνε στις 29 Οκτωβρίου στο ημερολόγιό του ότι «τον ανησυχεί η υπεραισιόδοξος κοινή γνώμη» που είχε πάρει τον πόλεμο στα σοβαρά.

2. Ήταν έτοιμος (από τον Μεταξά) ο ελληνικός στρατός να αντιμετωπίσει την ιταλική εισβολή;

Κάθε άλλο. Μοναδική σχεδόν αμυντική μέριμνα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου ήταν η οχύρωση των συνόρων με τη Βουλγαρία με στατικά οχυρά, προορισμένα ν’ αποκρούσουν ενδεχόμενη βουλγαρική επίθεση. Ήταν η περίφημη «Γραμμή Μεταξά», ελληνικό ισοδύναμο της (εξίσου δαπανηρής και, όπως αποδείχθηκε, πλήρως αναποτελεσματικής) γαλλικής «Γραμμής Μαζινό». Τα οχυρά αυτά βοήθησαν στην εξαιρετικά βραχύβια απόκρουση της γερμανικής επίθεσης τον Απρίλιο 1941 επί τριήμερο, στάθηκαν ωστόσο ανίκανα ν’ αποτρέψουν την είσοδο των γερμανικών τανκς από την (αφύλακτη) κοιλάδα του Αξιού, μέσω Γιουγκοσλαβίας τις αμέσως επόμενες μέρες. Σε όλα τα υπόλοιπα πεδία, ο ελληνικός στρατός βρέθηκε στοιχειωδώς μόνο προετοιμασμένος, παρ’ όλες τις υπέρογκες στρατιωτικές δαπάνες της δικτατορίας. Τα αποθέματά του σε πυρομαχικά, καύσιμα και τρόφιμα δεν υπερέβαιναν (σύμφωνα με την επίσημη ιστορία του ΓΕΣ) τους 1-2 μήνες κατά περίπτωση, κάλυπτε μόλις το 8% των αναγκών του σε αυτοκίνητα (600 αντί για 7.000), ενώ η αεροπορία (για την οποία είχαν γίνει άπειροι έρανοι και κατασχεθεί οι τραπεζικές καταθέσεις χιλιάδων μικροαποταμιευτών) διέθετε μόνο κάποια δευτεροκλασάτα και ψιλοαπαρχαιωμένα αεροσκάφη PZL πολωνικής κατασκευής.

3. Πώς μπόρεσε λοιπόν και πέτυχε όλες αυτές τις σημαντικές νίκες ο ελληνικός στρατός;

Οι νίκες του ελληνικού στρατού οφείλονταν σε τέσσερις παράγοντες:

α) Την αριθμητική υπεροπλία των ελληνικών δυνάμεων κατά το μεγαλύτερο μέρος του πολέμου. Αντίθετα από την προπαγανδιστική εικόνα μιας μικροσκοπικής Ελλάδας αντιμέτωπης με «8 εκατομμύρια λόγχες» του Μουσολίνι, ο ιταλικός στρατός υπερτερούσε έναντι του ελληνικού μόνο στις αρχές του πολέμου (και μόνο στο μέτωπο της Ηπείρου, ενώ σε αυτό της Δυτ. Μακεδονίας / Κορυτσάς οι Έλληνες είχαν εξαρχής υπεροπλία) και ξανά την άνοιξη του 1941, όταν μεταφέρθηκαν στην Αλβανία ισχυρές δυνάμεις για την «εαρινή επίθεση». Στα τέλη του 1940 οι Ιταλοί διέθεταν 200.000 στρατιώτες στη ζώνη των επιχειρήσεων, έναντι 232.000 του ελληνικού στρατού.

β) Το είδος του διεξαγόμενου πολέμου, που επικαθορίστηκε από την τοπογραφία του πεδίου των μαχών: βουνά και μικρές κοιλάδες, με καθοριστικό το ρόλο των μικρών μονάδων και περιορισμό της σημασίας της σύγχρονης τεχνολογίας. Η υπεροχή π.χ. των Ιταλών σε άρματα μάχης, τα οποία ελάχιστα περιθώρια δράσης είχαν σ’ ένα τέτοιο χώρο, ισοφαριζόταν από τα πολύ περισσότερα (υπερτριπλάσια) μουλάρια που διέθετε ως μεταγωγικά ο ελληνικός στρατός.

Σημαντικά επέδρασε αυτή η τοπογραφία και στη μαχητικότητα του ελληνικού στρατού, καθώς αναδείκνυε σε κρίσιμο μέγεθος τη δράση των μικρών μονάδων. Μέχρι το 1945 οι φαντάροι υπηρετούσαν στις μονάδες του τόπου καταγωγής τους μαζί με τους συντοπίτες τους (και μ’ επικεφαλής τους έφεδρους αξιωματικούς-πρώην δασκάλους τους), οπότε η συμπεριφορά του καθενός θα τον συνόδευε –ως θετικό ή αρνητικό πρόσημο– σε όλη τη μετέπειτα ζωή του.

γ) Την παρουσία του βρετανικού ναυτικού και της βρετανικής αεροπορίας. Το πρώτο δυσκόλευε τον ανεφοδιασμό του ιταλικού στρατού και κυρίως απέτρεπε την απόβαση ιταλικών στρατευμάτων στα μετώπισθεν του ελληνικού (π.χ. στη Νότια Ήπειρο ή την Πελοπόνησσο). Η δεύτερη έβγαλε ουσιαστικά από τη μέση την ιταλική αεροπορία που (με δεδομένη την πρακτική ανυπαρξία ελληνικής) θα καθιστούσε δύσκολη τη ζωή του ελληνικού στρατού. Η διαφορά με τον ελληνογερμανικό πόλεμο του 1941 (και την πλήρη κυριαρχία της Λουφτβάφε) είναι αποκαλυπτική.

δ) Υπήρχε μεγάλη διαφορά ηθικού μεταξύ των δύο πλευρών, που προέκυπτε από τον διαφορετικό χαρακτήρα του πολέμου για την κάθε πλευρά: αμυντικού-πατριωτικού για τους Έλληνες, επιθετικού-ιμπεριαλιστικού για τους Ιταλούς.

4. Ο πόλεμος του 1940-41 ήταν πανεθνικός/ παλλαϊκός, με υπέρβαση των κομματικών και ιδεολογικών διαχωριστικών γραμμών.

Αυτό ισχύει, σε σημαντικό βαθμό, για τη στάση του λαού. Δεν μπορεί όμως να ειπωθεί το ίδιο για το καθεστώς Μεταξά. Παρά την απουσία συγκροτημένου αντιπολεμικού αισθήματος (πόσο μάλλον κινήματος) και την αποδοχή του αμυντικού πολέμου από όλο το πολιτικό και κοινωνικό φάσμα, το καθεστώς Μεταξά συνέχισε τις διακρίσεις σε βάρος των πολιτικοϊδεολογικών αντιπάλων του.

Στο μέτωπο, οι (χαρακτηρισμένοι ως) κομμουνιστές φαντάροι και όσοι εργάτες βαρύνονταν με συνδικαλιστική δράση κατά τα προηγούμενα χρόνια τοποθετούνταν αναγκαστικά σε «μη μάχιμες» υπηρεσίες (σκαπανείς, συνεργεία οδοποιίας, μουλαράδες), επιτηρούνταν διακρώς απ’ το Α2 και –το κυριότερο– αποκλείονταν από τη διανομή της «Φανέλας του Στρατιώτη» και των άλλων εφοδίων που συγκεντρώνονταν από τους πολίτες.

Στα μετόπισθεν, πολλές χιλιάδες «εθνικά ύποπτοι» πολίτες, ιδίως μέλη μειονοτικών πληθυσμών, εκτοπίστηκαν στα νησιά ή κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης αμέσως μετά την κήρυξη του πολέμου. Δεν ήταν σπάνιο το φαινόμενο οι στρατευμένοι νέοι παραμεθόριων νομών (ιδίως στη Δυτική Μακεδονία) να πολεμούν ηρωικά στο μέτωπο και οι γονείς τους να έχουν κλειστεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, ως «εθνικά ύποπτοι».

5. Ο Μεταξάς είχε σημαντικό κοινωνικό έργο (ασφαλίσεις, αγροτικός κόσμος) και ήταν αποδεκτός από τον λαό.

Οι κοινωνικές ασφαλίσεις και το ΙΚΑ είχαν θεσπιστεί νομοθετικά από την κυβέρνηση Βενιζέλου πολύ πριν από την 4η Αυγούστου. Ο Μεταξάς ήταν απλώς τυχερός, από την άποψη ότι η χρονική συγκυρία του επέτρεψε να καρπωθεί προπαγανδιστικά το έργο των προηγούμενων δημοκρατικών κυβερνήσεων – με τον ίδιο τρόπο που η δικτατορία των συνταγματαρχών ωφελήθηκε από την οικονομική ανάπτυξη της δεκαετίας του 1960, η οποία είχε ξεκινήσει πολύ πριν το πραξικόπημα του 1967.

Δεν υπάρχει το παραμικρό στοιχείο που τεκμηριώνει αποδοχή του Μεταξά από το λαό (πόσο μάλλον αγάπη του λαού προς το πρόσωπό του), σε συνθήκες ελεύθερης έκφρασης. Ο Μεταξάς δεν ήταν κάποια λαοπρόβλητη φιγούρα, αλλά ένας εξαιρετικά φθαρμένος πολιτικάντης μπλεγμένος σε όλα τα μεγάλα σκάνδαλα του Μεσοπολέμου: την τελευταία πενταετία πριν γίνει δικτάτορας, έπαιρνε μετά βίας 1,5-4% στις εκλογές. Επιπλέον, υπήρξε ο κατεξοχήν «κωλοτούμπας» της περιόδου: αν και μοναρχικός, δεν δίστασε ν’ αναγνωρίσει πρώτος το καθεστώς της αβασίλευτης δημοκρατίας τη δεκαετία του 1920 (οι Λαϊκοί το έκαναν μόλις στη δεκαετία του 1930, για να φέρουν το βασιλιά μέσα σε μια τριετία) και να συνεργαστεί με τους βενιζελικούς σε διάφορες κυβερνήσεις.

Στη διάρκεια της δικτατορίας, όταν όλα τα κόμματα είχαν απαγορευθεί, ο Τύπος όχι μόνο λογοκρινόταν προληπτικά αλλά ήταν υποχρεωμένος και να δημοσιεύει τα άρθρα που του έστελνε η υπηρεσία προπαγάνδας του καθεστώτος , οι δε αντιφρονούντες κλείνονταν επ’ αόριστον στις φυλακές ή σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και τα βασανιστήρια ήταν στην ημερήσια διάταξη. Δεν μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε για «αποδοχή» του καθεστώτος, αλλά για βίαιη επιβολή του. Οι μαζικές συγκεντρώσεις και τα χειροκροτήματα που εισέπραττε (όπως και οι μιμητές του το 1967-74) ήταν διατεταγμένες εκδηλώσεις, η συμμετοχή στις οποίες ήταν υποχρεωτική (επί ποινή απολύσεως για τους δημοσίους υπαλλήλους). Αν ο Μεταξάς αισθανόταν ότι διέθετε «αποδοχή», δεν είχε παρά να κάνει εκλογές και να τις κερδίσει σαρωτικά (όπως έκαναν π.χ. το 1923 οι βενιζελικοί κινηματίες του 1922).

6. Η Αντίσταση ήταν πράγματι Εθνική όπως ονομάζεται;

Για αντικειμενικούς λόγους ήταν και εθνική, εφόσον η χώρα βρισκόταν κάτω από ξένη στρατιωτική κατοχή, με κάθε πολίτη στην απόλυτη διάθεση των ξένων κατοχικών στρατευμάτων (σε αντίθεση με το 1946-49, όταν, παρά την όποια αγγλοαμερικανική κηδεμονία, τον τελικό λόγο για τη διαχείριση, ιδίως, της καθημερινότητας τον είχαν οι ελληνικές κυβερνήσεις και το παλάτι). Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν πανεθνική: ένα διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας συνεργάστηκε σε διάφορες φάσεις και επίπεδα με τους κατακτητές, ενώ ένα άλλο απέφυγε οποιαδήποτε ενεργό ανάμιξη «στην πολιτική». Η συνεργασία πήρε διάφορες μορφές: από τη συμμετοχή ουκ ολίγων επιχειρήσεων στη γερμανική πολεμική προσπάθεια (παραγγελίες για τη Βέρμαχτ κλπ.) μέχρι τη συμμετοχή σε ένοπλους δωσιλογικούς σχηματισμούς, όπως τα Τάγματα Ασφαλείας.

Από κει και πέρα, κάθε αντιστασιακή δύναμη είχε το δικό της πρόγραμμα για τη μεταπολεμική Ελλάδα. Το ΕΑΜ είχε το μετριοπαθέστερο και ευρύτερο τέτιοιο πρόγραμμα (αποκατάσταση της δημοκρατίας κι ελεύθερες εκλογές), το οποίο και επιχείρησε να εφαρμόσει στις περιοχές της Ελεύθερης Ελλάδας το 1943-44, παρά τους περιορισμούς που επέβαλλε η συνέχιση του πολέμου. Ο ΕΔΕΣ, αντίθετα, στο αρχικό καταστατικό του δεν πρόβλεπε καν τη διεξαγωγή αντίστασης εναντίον του Άξονα. Ο ΕΔΕΣ ξεκίνησε την αντιστασιακή δραστηριότητα μόνο κάτω από την αγγλική πίεση, για να ταυτιστεί στη συνέχεια πλήρως με τον αγγλικό παράγοντα• μετά τις πρώτες εμφύλιες συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ το 1943-44, ο ΕΔΕΣ συνεργάστηκε επίσης και αποδεδειγμένα (με βάση τα γερμανικά αρχεία) με τη Βέρμαχτ για την αντιμετώπιση του ΕΑΜ σε τακτική βάση. Βασικός κοσμός και κύρια δύναμη της αντίστασης παρέμεινε μέχρι τέλους το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, η μόνη οργάνωση με πανελλαδική εμβέλεια και στοιχειωδώς αξιόμαχες δυνάμεις.

7. Πώς αντιμετώπισαν οι Άγγλοι το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ;

Αρχικά, στο πλαίσιο του παγκόσμιου πολέμου κατά του φασισμού, το ενίσχυσαν με όπλα, εφόδια και χρήματα, για να οργανώσει την αντίσταση στους ναζί. Από τα μέσα του 1943 και μετά, όταν ήταν πλέον σαφές πως ο Άξονας θα χάσει αργά ή γρήγορα τον πόλεμο και οι προτεραιότητες μετατοπίστηκαν σταδιακά από τη στρατιωτική προσπάθεια στο σχεδιασμό της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων, βασικό μέλημα της βρετανικής κυβέρνησης υπήρξε η εξασφάλιση των τοποτηρητών της στη χώρα – με τη διατήρηση, πρωτίστως, του βασιλικού θεσμού. Χωρίς να σταματήσουν πλήρως τη συνεργασία με το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, υπέθαλψαν κάθε λογής αντιπολίτευση απέναντί του. Ως όπλο χρησιμοποιήθηκε, ιδίως κατά τη φάση της απελευθέρωσης, και η επισιτιστική βοήθεια των συμμάχων προς τους κατοίκους των αστικών κέντρων και των νησιών.

8. Ποια ήταν η στάση του επίσημου πολιτικού κόσμου και του παλατιού στη διάρκεια της Κατοχής; Πώς αντιμετώπισε το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ;

Με ελάχιστες εξαιρέσεις (όπως ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος πριν φύγει στη Μέση Ανατολή), ο αστικός πολιτικός κόσμος απείχε από οποιαδήποτε αντιστασιακή δραστηριότητα, επιδεικνύοντας πλήρη απραξία. Ορισμένοι (π.χ. Τουρκοβασίλης) δεν δίστασαν να προσφέρουν ανοιχτά τις υπηρεσίες τους στους ναζί, ενώ οι περισσότεροι ενέκριναν το σχηματισμό δωσιλογικής κυβέρνησης από τον Τολάκογλου και πολλοί απ’ αυτούς συνασπίστηκαν γύρω από το αντιεαμικό κάλεσμα της τρίτης δωσιλογικής κυβέρνησης του Ιωάννη Ράλλη. Η στάση τους απέναντι στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ υπήρξε από έντονα επιφυλακτική έως ανοιχτά εχθρική.

Η μεγαλοαστική τάξη σε μεγάλο βαθμό συνεργάστηκε με το αζημίωτο με τους ναζί, που (στο μέτρο του δυνατού) σεβάστηκαν την ατομική ιδιοκτησία της στα μέσα παραγωγής, περιοριζόμενοι να επιβάλουν την αξιοποίησή τους υπέρ της πολεμικής προσπάθειας του Άξονα. Ο σχηματισμός της κυβέρνησης Ράλλη (1943) ικανοποίησε άλλωστε μια σειρά βασικών αιτημάτων της, όπως οι ελεύθερες απολύσεις που η πρώτη δωσιλογική κυβέρνηση είχε απαγορεύσει προσωρινά το 1941. Το αποτέλεσμα ήταν χιλιάδες απολύσεις και η δραματική κατάρρευση του επιπέδου ζωής των εργατικών στρωμάτων το χειμώνα του 1943-44.

Το Παλάτι ακολούθησε τους Άγγλους στη φυγή τους από την Ελλάδα και συνταυτίστηκε πλήρως μαζί τους. Κι εδώ υπήρξαν όμως κάποιες εσωτερικές διαφοροποιήσεις. Λόγω της γερμανικής καταγωγής και των φιλοχιτλερικών αισθημάτων της, η σύζυγος του διαδόχου Παύλου –μετέπειτα βασίλισσα– Φρειδερίκη απομακρύνθηκε κατ’ εντολήν της Ιντέλιτζενς Σέρβις από τον άντρα της και στάλθηκε σε «χρυσή εξορία» στη Νότια Αφρική, υπό την επίβλεψη του εκεί πρωθυπουργού Γιαν Σματς. Μέντορας κι εραστής της, ο Γιαν Σματς (ιδρυτής του καθεστώτος του απαρτχάιντ), τιμήθηκε μεταπολεμικά με ανέγερση της προτομής του στη Βουλή των Ελλήνων, από την οποία απομακρύνθηκε μόνο μεταπολιτευτικά, με ενέργειες του Μανόλη Γλέζου.

9. Είναι αλήθεια ότι η δράση των ανταρτών (και η αντίσταση εν γένει) προξένησε τα αντίποινα των Γερμανών, και άρα ζημίωσε τον τόπο;

Κάθε αντίσταση προκαλεί αντιδράσεις και αντίποινα, συνεπώς δε θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά με τη δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Αιματηρά αντίποινα προκάλεσε και η ανοργάνωτη αντίσταση των Κρητικών στους γερμανούς αλεξιπτωτιστές κατά τη Μάχη της Κρήτης (εκατοντάδες εκτελέσεις που συνεχίστηκαν ως τα τέλη καλοκαιριού του 1941). Πάμπολλα θύματα σημειώθηκαν μεταξύ των πολιτών και κατά τη διάρκεια του ελληνοϊταλικού πολέμου (αεροπορικοί βομβαρδισμοί Κέρκυρας και Πάτρας), πολύ περισσότερα δε κατά τη διάρκεια του ελληνογερμανικού (αεροπορικοί βομβαρδισμοί μιας σειράς πόλεων). Σημαίνει αυτό ότι η Ελλάδα έπρεπε ν’ αποδεχθεί αμαχητί το ιταλικό τελεσίγραφο της 28.10.1940;

Οι πληθυσμιακές ομάδες που επέλεξαν να μην αντισταθούν δεν είχαν, άλλωστε, πάντα καλύτερη τύχη. Το παράδειγμα των εβραϊκών κοινοτήτων είναι αποκαλυπτικό: τα μόνα από τα μέλη τους που επέζησαν ήταν όσα κατέφυγαν στην προστασία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ (στην επαρχία) ή στη «παράνομη» βοήθεια της Αστυνομίας Πόλεων και της Αρχιεπισκοπής (στην Αθήνα). Όσοι Εβραίοι πόνταραν στις «καλές προθέσεις» των ναζί, κατέληξαν τελικά στα στρατόπεδα εξόντωσης.

10. Είναι αλήθεια ότι οι Έλληνες βοήθησαν τους Εβραίους να ξεφύγουν το Ολοκαύτωμα;

Η στάση του ελληνικού πληθυσμού απέναντι στους διωκόμενους Εβραίους ποικίλλει εξαιρετικά. Καθοριστικός παράγοντας υπήρξε κυρίως η ύπαρξη προπολεμικών δεσμών μεταξύ των αντίστοιχων μερίδων του ελληνορθόδοξου πληθυσμού και των κατά τόπους εβραϊκών μειονοτήτων. Στην Αθήνα (όπου οι Εβραίοι ήταν ως επί το πλείστον ελληνόφωνοι αστοί, πλήρως ενσωματωμένοι στα κοινωνικά δίκτυα των χριστιανών ομολόγων τους) στην προστασία και τη διάσωσή τους πρωταγωνίστησαν όχι μόνο το ΕΑΜ, αλλά και η Αρχιεπισκοπή και η ηγεσία της Αστυνομίας Πόλεων. Στην Εύβοια και άλλα μέρη της επαρχίας, τους προστάτεψε κυρίως ο ΕΛΑΣ.

Στη Θεσσαλονίκη, τη μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα, ο κλειστός χαρακτήρας της, η υπακοή της στο «νομιμόφρονα» αρχιραββίνο και η απομόνωσή της από τον (εχθρικό σε μεγάλο βαθμό) ελληνορθόδοξο πληθυσμό επέφεραν την ολοσχερή σχεδόν εξολόθρευσή της (σε ποσοστό 96%)• μοναδικές –μεμονωμένες– εξαιρέσεις αποτέλεσαν όσοι αριστεροί Εβραίοι κατέφυγαν έγκαιρα στην Ελεύθερη Ελλάδα του ΕΑΜ. Στην Κέρκυρα, οι ελληνικές αρχές όχι μόνο υποστήριξαν την εκτόπιση των Εβραίων του νησιού, αλλά οργάνωσαν ακόμη και δημόσια γιορτή για να γλεντήσουν το γεγονός! Σε γενικές γραμμές, η Χωροφυλακή και (πολύ περισσότερο) τα Τάγματα Ασφαλείας μετείχαν ενεργά στη συγκέντρωση και αποστολή των Εβραίων στα στρατόπεδα εξόντωσης, ως αναπόσπαστο τμήμα του κατοχικού μηχανισμού.

11. Το ΕΑΜ μεταχειρίστηκε βία και εναντίον Ελλήνων. Άρα τα Τάγματα ασφαλείας ήταν απάντηση στην «κόκκινη βία»;

Το ΕΑΜ, όπως και οι άλλες αντιστασιακές οργανώσεις, χρησιμοποίησε βία εναντίον τριών κυρίως κατηγοριών Ελλήνων: (α) επίσημων συνεργατών του κατακτητή, (β) εναντίον «μη ιδεολογικών» καταδοτών που έθεταν σε κίνδυνο την επιβίωση των οργανώσεών του, και (γ) στρατιωτικών σχηματισμών που επιχειρούσαν να συγκροτηθούν ως διακριτός (κι εχθρικός προς το ίδιο) πόλος σε συγκεκριμένα σημεία της υπαίθρου. Στην τελευταία περίπτωση, η άσκηση στρατιωτικής πίεσης συμβάδιζε συνήθως με την πρόταση ενσωμάτωσης των ίδιων αυτών σχηματισμών στις γραμμές του ΕΛΑΣ, πολιτική που εφαρμόστηκε επανειλημμένα (με γνωστότερη και συμβολικά πιο σημαντική περίπτωση αυτή του στρατηγού Σαράφη, που συνελήφθη το 1943 απ’ τον ΕΛΑΣ για ν’ αναδειχθεί κατόπιν σε αρχιστράτηγό του).

Από πληθώρα πηγών γνωρίζουμε πως η ανάπτυξη πολλών από αυτούς τους σχηματισμούς (του Ε.Σ. στην Πελοπόννησσο, της ΠΑΟ στη Μακεδονία κλπ.) είχε ως στόχο όχι την αντίσταση κατά των ναζί αλλά τη στρατιωτική πάταξη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, σε κάποιας μορφής συνεργασία με τις γερμανοϊταλικές κατοχικές αρχές (σχέσεις Βρετάκου-γερμανικών μονάδων, συνεργασία οπλισμένων χωριών της ΠΑΟ με τη Βέρμαχτ κλπ). Η πολιτική επιλογή του ΕΛΑΣ να μην αφήσει χώρο ανάπτυξης στις περισσότερες απ’ αυτές τις πολιτικοστρατιωτικές οργανώσεις (με εξαίρεση τον ΕΔΕΣ και το 5/42-ΕΚΚΑ) υπήρξε ως εκ τούτου μια μάλλον δικαιολογημένη αμυντική πολιτική.

Η ανάπτυξη των Ταγμάτων Ασφαλείας είναι ωστόσο ένα φαινόμενο πολύ πιο περίπλοκο και δεν μπορεί να θεωρηθεί «αμυντική» απάντηση στην «κόκκινη βία»: αλλού είχε να κάνει με κοντόφθαλμο καιροσκοπισμό (λ.χ., μπες στα Τάγματα για να φτιάξεις την προίκα της κόρης σου με λεηλασίες), αλλού πρόκυψε ως προέκταση τοπικών προσωπικών αντιπαραθέσεων και οικογενειακών βεντετών, αλλού υπήρξε απάντηση των πιο καθυστερημένων στρωμάτων στις εκσυγχρονιστικές επαγγελίες του ΕΑΜ (π.χ., συμμετοχή των γυναικών στα κοινά και των κοριτσιών στην ΕΠΟΝ), αλλού ως απλός τρόπος βιοπορισμού λούμπεν εργατικών στρωμάτων μετά τις μαζικές απολύσεις του 1943-44.

Σε κάθε περίπτωση, και παρά τους πρόσφατους ισχυρισμούς των «μετα-αναθεωρητών» που απλώς ανακυκλώνουν τις απόψεις της μετεμφυλιακής και χουντικής προπαγάνδας, ο φόρος αίματος που κατέβαλε το στρατόπεδο των δωσιλόγων ως την απελευθέρωση στην «κόκκινη βία» του ΕΛΑΣ υπήρξε απείρως μικρότερος από τις σφαγές που πραγματοποίησαν τα κατοχικά στρατεύματα και οι ταγματασφαλίτες συνεργάτες τους.

12. Αν είχε επικρατήσει το ΕΑΜ θα γινόμασταν «Αλβανία» ή «Βουλγαρία»; Δεν ήταν αναπόφευκτο να φτάσουμε σε ένα καθεστώς ανελεύθερο όπως του υπαρκτού;

Το ερώτημα θα είχε ίσως νόημα αν έμπαινε σε κάποια δυτικοευρωπαϊκή χώρα με ελεύθερη πολιτική ζωή μετά το 1945. Ας θυμηθούμε ότι στην περίπτωση της Ελλάδας, μέχρι το 1974 η δημοκρατία τελούσε υπό μερική ή ολική αναστολή.

Επιπλέον, σε τελική ανάλυση, το ΕΑΜ δεν επιχείρησε καν να πάρει την εξουσία (όπως μπορούσε να κάνει το Σεπτέμβρη-Οκτώβρη του 1944) επειδή ακριβώς δεν σχεδίαζε να εγκαθιδρύσει ένα τέτοιο καθεστώς αλλά εναπέθετε (αφελώς, όπως αποδείχθηκε) τις όποιες ελπίδες δημοκρατικής επικράτησής του στις υποτιθέμενες δημοκρατικές ευαισθησίες της απέναντι πλευράς. Εξίσου προβληματική αποδεικνύεται ακόμη και η ταύτιση των κομμουνιστικών και αντιστασιακών κινημάτων, η βεβαιότητα του «μονόδρομου». Για παράδειγμα, αν το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα κέρδιζε τις εκλογές του 1948 (για να μη γίνει αυτό εξαπολύθηκε μια γιγάντια προπαγανδιστική εκστρατεία, με άμεση συμμετοχή της CIA, διοχέτευση τεράστιων κεφάλαιων κλπ.) πιστεύει κανείς στα σοβαρά ότι θα είχε εγκαθιδρυθεί μια «κομμουνιστική δικτατορία» στη Ρώμη;

Τέλος, σήμερα, στη συγκυρία που τα Μνημόνια, το ΔΝΤ και οι κυρίαρχες πολιτικές και οικονομικές ελίτ διαλύουν τον κοινωνικό ιστό, καταρρακώνουν το βιοτικό επίπεδο, αποδιαρθρώνουν τη δημοκρατία, πρέπει να είμαστε ακόμα πιο επιφυλακτικοί σε τέτοιες «αναπόφευκτες» λογικές.

13. Ποια η τύχη των ταγματασφαλιτών και ποια των αντιστασιακών μετά το τέλος του Εμφυλίου;

Ο μεγάλος όγκος των ταγματασφαλιτών αποκαταστάθηκε πλήρως, ανάλογα με τη θέση και τα «προσόντα» του, στο μεταπολεμικό κράτος των εθνικοφρόνων. Για να σταθούμε σε μερικές μόνο κραυγαλέες περιπτώσεις: ο υποδιοικητής του Τάγματος Ασφαλείας Χαλκίδας Χρήστος Γερακίνης διορίστηκε το 1945 υποδιοικητής της Ευελπίδων, προήχθη σε υποστράτηγο «επί του πεδίου της μάχης» στον Γράμμο το 1949, ενώ το 1954 χρημάτισε υφυπουργός Συγκοινωνιών στην κυβέρνηση Παπάγου. Ο διοικητής του Τάγματος Ασφαλείας Πατρών είχε το 1955 ως επίσημη έδρα του τα κεντρικά γραφεία του (κυβερνώντος) «Εθνικού Συναγερμού» του Παπάγου. Το αποκορύφωμα θα έρθει στη διάρκεια της χούντας, όταν η δράση των ταγματασφαλιτών αναγνωρίστηκε επίσημα ως «Εθνική Αντίσταση» (κατά των κομμουνιστών) με διάφορα ηθικά και υλικά παρεπόμενα (συντάξιμος χρόνος, προτεραιότητα στις προσλήψεις και τις προαγωγές στο δημόσιο, τη διανομή αγροτικού κλήρου, τη χορήγηση στεγαστικού δανείου κλπ.). Με μεταγενέστερο διάταγμα, τα προνόμια αυτά αναγνωρίστηκαν και στους συγγενείς των ταγματασφαλιτών.

Για τους αντιστασιακούς, βασική διαχωριστική τομή αποτέλεσε η συμμετοχή στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Τα μέλη των άλλων οργανώσεων (ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ κλπ.) αναγνωρίστηκαν κανονικά ως αντιστασιακοί. Η απλή συμμετοχή όμως στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ (του ίδιου ή ακόμα και κάποιου συγγενή) συνεπαγόταν τον στιγματισμό ως «εαμοβούλγαρου», «εαμοσλάβου», «ανθέλληνα» κλπ. Στην καλύτερη περίπτωση, ο πρώην αντιστασιακός (αλλά και τα μέλη της οικογένειάς του) υφίσταντο τον αποκλεισμό από ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων (με βασικό τον διορισμό στο δημόσιο), καθώς δεν μπορούσαν να πάρουν χαρτί «κοινωνικών φρονημάτων». Στη χειρότερη οδηγούνταν στην εξορία, τη φυλακή, ακόμα και στο εκτελεστικό απόσπασμα.

Η τύχη από τη μια των ταγματασφαλιτών και από την άλλη των αντιστασιακών (προνόμια και πλήρης αποδοχή των πρώτων, αποκλεισμός και δίωξη για τους δεύτερους) αποτελεί ανεξίτηλο αξιακό και ηθικό στίγμα για το μεταπολεμικό ελληνικό κράτος.

το δημοσίευμα μας το έστειλε ο κ.Β.Σπιτάλας

Η απελευθέρωση της Σαμοθράκης

Ν. Λυγερός

Η απελευθέρωση της Σαμοθράκης στις 19 Οκτωβρίου 1912 είναι συμβολική και μάλιστα σε πολλαπλό επίπεδο. Δίνει έμφαση σ’ ένα από τα πιο σπουδαία αγάλματα της ελληνικής γλυπτικής, τη Νίκη της Σαμοθράκης. Ενισχύει την αντίληψή μας για τις θυσίες που έκαναν οι δικοί μας στην Επανάσταση του 1821, διότι οι νησιώτες μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία δεν εγκατέλειψαν ποτέ τον αγώνα του έθνους μας, ακόμα και αν αυτός αποτέλεσε έναν στόχο για την τουρκική βαρβαρότητα. Η αντίστασή τους παραμένει ένα παράδειγμα για όλους μας και ιδιαίτερα σε μια περίοδο, όπου δεν πιστεύουμε πια σε τίποτα αν δεν το δούμε με τα μάτια μας λόγω της απαξίωσης στην πίστη μας. Ας μην ξεχάσουμε λοιπόν τόσο εύκολα την ημέρα χαλασμού, όπου οι Τούρκοι έσφαξαν 700 παλικάρια μας και από τους 15.000 κατοίκους γλίτωσαν μόνο 33 οικογένειες. Διότι αν το ξεχάσουμε και αυτό, θα είμαστε άξιοι της μοίρας μας. Διότι η τουρκική κατοχή και σκλαβιά διήρκησε έως τις 19 Οκτωβρίου 1912 με την απελευθέρωση της Σαμοθράκης από τα θωρηκτά του ελληνικού στόλου που έσπαζε τον τουρκικό ζυγό σε όλο το Αιγαίο. Έτσι η Σαμοθράκη που δεν αλλοιώθηκε, παράμεινε ένα δείγμα ρωμιοσύνης που έγινε παράδειγμα Ελληνισμού. Είναι λοιπόν σημαντικό να θυμηθούμε τον αγώνα της και την απελευθέρωσή της μέσα σε τόσο δύσκολες συνθήκες, για να συνεχίσουμε κι εμείς το έργο του Ελληνισμού δίχως να εξετάζουμε το κόστος, αλλά μόνο την αξιοπρέπειά μας.

http://www.lygeros.org/articles?n=10446&l=gr

Από τον Γ.Χ.

100 χρόνια απελευθερωμένη Σαμοθράκη

19 Οκτωβρίου 1912- 19 Οκτωβρίου 2012.
100 χρόνια από την απελευθέρωση* της Σαμοθράκης μας.

Η Σαμοθράκη, μετά από 600 σχεδόν χρόνια στυγνής σκλαβιάς, απελευθερώνεται από τον ένδοξο ελληνικό στόλο. Η Σαμοθράκη ήταν από τα νησιά τα οποία πλήρωσαν βαρύτατο τίμημα κατά την διάρκεια της Επαναστάσεως. Σας θυμίζουμε πως τον Σεπτέμβριο του 1821 οι Τούρκοι κατέσφαξαν σχεδόν όλον τον πληθυσμό του νησιού ως τιμωρία για την συμμετοχή του στην Επανάσταση του Έθνους. Κατάφεραν και σώθηκαν μόνο 30 οικογένειες οι οποίες κατέφυγαν σε σπηλιές του βουνού.

Κακουχίες, θάνατος και ταλαιπωρία συντρόφευαν για πολλά χρόνια τους κατοίκους.

Μπορείτε να φανταστείτε τα απερίγραπτα συναισθήματα των κατοίκων όταν αντίκρισαν, πριν από 100 χρόνια, τον απελευθερωτή ελληνικό στόλο να "πιάνει" λιμάνι στο καταταλαιπωρημένο μας νησί.

Την παραπάνω φωτογραφία την δημοσιεύσαμε πέρυσι αλλά αξίζει να την επαναδημοσιεύσουμε διότι είναι πραγματικά επετειακή. Η φωτό απεικονίζει άγημα από ελληνικό πολεμικό πλοίο το οποίο κατέπλευσε στην Σαμοθράκη την 19η Οκτωβρίου του 1913 για να τιμήσει την συμπλήρωση 1 έτους από την απελευθέρωση της νήσου. Κάτω στην φωτογραφία η ιδιόχειρη σημείωση είναι του πατήρ Ανδρέα Παπανδρέου ο οποίος απεικονίζεται μεταξύ του πλήθους. Ευχαριστούμε τον εγγονό του Χρήστο Μποτονάκη ο οποίος μας παρέδωσε την σπάνια και πολύτιμη φωτογραφία.

Χρόνια πολλά στην Σαμοθράκη μας.

*δεν θα κουραστούμε να τονίζουμε πως όλες οι περιοχές της ελληνικής επικράτειας απελευθερώθηκαν και δεν ενσωματώθηκαναπλώς. Με την απλοϊκή δικαιολογία πως σε μερικές περιοχές δεν δόθηκε μάχη και κατελήφθησαν αμαχητί από τον ελληνικό στρατό (όπως και η πόλη μας) οι υποστηρικτές της "ενσωμάτωσης" αποπροσανατολίζουν την κοινή γνώμη και περνούν λανθασμένα μηνύματα πως τμήματα της χώρας μας απλώς "ενσωματώθηκαν" λες και επρόκειτο περί κατακτητικού ξένου στρατού ο οποίος ενσωμάτωσε ξένα εδάφη. Πέραν των αναρίθμητων επαναστατικών κινημάτων που εκδηλώθηκαν στις υπόδουλες περιοχές, ο όρος απελευθέρωση σημαίνει πως ελευθερωθήκαμε από κάποιον κατακτητή. Οπότε δεν έχει σημασία αν ελευθερωθήκαμε με μάχη ή με συνθήκη. Σημασία έχει πως έπαψε η κατοχή. Εκτός αν κάποιος θεωρεί πως η τουρκοκρατία δεν ήταν κατοχή... Απελευθέρωση λοιπόν και όχι "ενσωμάτωση".

Ευχαριστούμε την "Γραφική Παλιά Αλεξανδρούπολη" που μας έστειλε την δημοσίευση
http://www.oldalexandroupoli.gr

Εκατό χρόνια από τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο

Εφημερίδα Μακεδονία

ΑΦΙΕΡΩΜΑ 1912 – 2012 

Στο δεύτερο μέρος του αφιερώματος της «Μακεδονίας της Κυριακής» στους βαλκανικούς πολέμους παρουσιάζουμε τις συγκρούσεις του ελληνικού στρατού με τον οθωμανικό σε στεριά και θάλασσα.

Συνέντευξη 

Δημήτριος Γεδεών

Άρθρα

Στράτος Δορδανάς

Φάνης Μαλκίδης

Επιμέλεια αφιερώματος, συνέντευξη, εισαγωγή

Στέλιος Κούκος

skoukos@makthes.gr

Ενώ είμαστε έτοιμοι να γιορτάσουμε την επέτειο της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης και τα 100 χρόνια του ελεύθερου βίου της Βόρειας Ελλάδας, ίσως να χρειάζεται να θυμηθούμε πως αυτός ο δρόμος και η πορεία για την απελευθέρωση δεν ήταν μια αβλαβής διέλευση. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στους νεκρούς των πεδίων των μαχών στη στεριά και στις ναυμαχίες, κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων. Προφανώς όμως αυτούς πρώτους πρώτους θα πρέπει να θυμηθούμε και να τιμήσουμε, και σε καμιά περίπτωση δεν θα πρέπει να τους προσπεράσουμε, όσο κι αν θα φέρουν κάποια θλίψη στη γιορτή μας...

Έτσι, όσο κι αν δεν πιστεύουμε πως η ιστορία του κόσμου γράφεται μόνο με αίμα, αλλά με ποικίλου είδους δημιουργικές, γενναιόδωρες πράξεις και ενέργειες, σίγουρα όμως όταν θυσιάζονται ζωές -και μάλιστα για τη δική μας ελευθερία- θα πρέπει το δίχως άλλο να εκφράζουμε τη διαρκή ευγνωμοσύνη μας.

Άλλωστε οι γιορτές αυτές θα πρέπει να είναι πρώτα απ' όλα αναφορές και σχέσεις μνήμης και μετά οτιδήποτε άλλο, αφού προφανώς σ' αυτές τις μετέωρες στιγμές που βρίσκεται η χώρα, η μνήμη είναι η μόνη δυνατότητα δημιουργίας και ιδιαίτερα ποικιλότροπης αντίστασης.

Σ' αυτό λοιπόν το προσκλητήριο της εορταστικής, αν θέλετε, μνήμης, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε να ανακαλέσουμε ανάμεσά μας και αυτούς που στερήθηκαν την ελευθερία τους, δηλαδή το πιο πολύτιμο αγαθό, στους σκληρούς αιώνες της πολλαπλής σκλαβιάς και έζησαν ραγιάδες, τους ποταμούς δακρύων και αιμάτων που χύθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας και τους ποικίλου είδους εξισλαμισμούς, βίαιους και μη, που απέκοψαν τους ρωμιούς προγόνους μας από την ελληνική παράδοση και συνέχεια. Ανάμεσα σ' αυτούς θα πρέπει να θυμηθούμε και τα παιδιά του παιδομαζώματος, πους τους μετάλλάξαν σε γενίτσαρους, δηλαδή σε εχθρούς του γένους τους.

Τα χρόνια όμως αυτά δεν έζησαν μόνο ραγιάδες, αλλά κι αυτοί που, όπως θα έλεγε ο Θουκυδίδης, εφάνησαν "παρά δύναμιν τολμηταί και παρά γνώμην κινδυνευταί", δηλαδή (σε ελεύθερη απόδοση) άνθρωποι που τόλμησαν στα δύσκολα αυτά χρόνια να ξεσηκωθούν και να επαναστατήσουν, ριψοκινδυνεύοντας ακόμη και ενάντια στη στοιχειώδη φρόνηση που τους έλεγε να κάτσουν στα αυγά τους. Αντίστοιχη δράση με τους επαναστάτες αυτούς είχαν και οι αρματολοί, οι κλέφτες, οι μακεδονομάχοι...

Να θυμηθούμε όμως και τους νεομάρτυρες του γένους, που αγωνίστηκαν και μαρτύρησαν για την ελευθερία της προσωπικής αλλά και της κοινοτικής-συλλογικής συνείδησης και έκφρασης.

Πλάι σ' αυτούς και τους δασκάλους, που μόρφωναν τα Ελληνόπουλα για να μεταφέρουν την κρυμμένη ακοίμητη φλόγα του πνευματικού κόσμου της ρωμιοσύνης. Και να που έρχονται αβίαστα στη μνήμη και ανάμεσά μας δύο μορφές που λάμπρυναν τον ελληνισμό της τουρκοκρατίας και τους χρωστάμε πολλά, τον ποιητή, λόγιο, επαναστάτη Ρήγα τον Βελενστινλή, και τον φωτιστή και σχολάρχη του γένους Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, που σφράγισαν το έργο τους με θυσία.

Και για όσους αναρωτηθούν αν τα λόγια αυτά ταιριάζουν καλύτερα σε κάποιο αφιέρωμα για την 25η Μαρτίου, θα λέγαμε πως προφανώς η δική μας 26η Οκτωβρίου του 1912 έφερε το τέλος της τουρκοκρατίας στα μέρη μας!

* Στη φωτογραφία «Η μάχη του Σαρανταπόρου και η καταπληκτική ανδρεία των ευζώνων μας (10 Οκτωβρίου 1912)» του Σωτήρη Χρηστίδη

Για να διαβάσετε το αφιέρωμα σε μορφή pdf πατήστε εδώ

http://malkidis.blogspot.gr

100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΣΤΟΝ ΝΑΥΑΡΧΟ ΠΑΥΛΟ ΚΟΥΝΤΟΥΡΙΩΤΗ ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟ ΗΡΩΑ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

                                             

1912 - 2012

  

      Στις 30 Σεπτεμβρίου του 1912,  τέσσερις χριστιανικές  βαλκανικές χώρες, Ελλάδα, Σερβία, Μαυροβούνιο και Βουλγαρία, έστειλαν κοινό τελεσίγραφο στην Τουρκία με το οποίο ζητούσαν τη διασφάλιση της αυτονομίας των εθνικών τους μειονοτήτων, που ζούσαν στο έδαφός της.

     Η Τουρκία, όπως ήταν φυσικό, απέρριψε το τελεσίγραφο, το οποίο έμεινε στην ιστορία γνωστό ως «Διακοίνωση των Τεσσάρων Χριστιανικών Κρατών» με αποτέλεσμα η σύγκρουση να είναι αναπόφευκτη.

     Οι εξελίξεις ήσαν ραγδαίες. Στις 5 Οκτωβρίου του 1912, ημερομηνία που εξέπνεε το τελεσίγραφο, κηρύχθηκε  και επίσημα ο Α' Βαλκανικός  Πόλεμος ο οποίος, έληξε με την υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου (Μάιος 1913).

    Η Συνθήκη αυτή, διπλωματική και αόριστη, δεν καθόριζε τα σύνορα μεταξύ των βαλκανικών χωρών αλλά μεταξύ Οθωμανικής αυτοκρατορίας και αυτών.

    Οι Μεγάλες Δυνάμεις, πρόσφεραν προστασία στις Βαλκανικές χώρες κατά το δοκούν. Μεγάλο θύμα η Ελλάδα με τη Μακεδονία και τη Θράκη που τις διεκδικούσε η Βουλγαρία. Το μοίρασμά τους προκάλεσε και το Β’ Βαλκανικό  Πόλεμο (1913) .  

    

     Φέτος, με αφορμή τη  συμπλήρωση 100 χρόνων από την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων (1912) και την απελευθέρωση της Σαμοθράκης (19-10-1912), έχουμε ιερό χρέος να αναφερθούμε σε μια από τις πιο ηρωικές μορφές που κυριάρχησαν τότε, του Παύλου Κουντουριώτη.

     Γεννήθηκε στην Ύδρα το 1855. Καταγόταν από αρχοντική ναυτική οικογένεια και ακολουθώντας την ναυτική της παράδοση, το 1875 κατετάγη στο Βασιλικό Ναυτικό. Απεβίωσε στις 22 Αυγούστου 1935 στο Παλαιό Φάληρο και ενταφιάστηκε, κατόπιν επιθυμίας του, στον οικογενειακό τους τάφο στην Ύδρα. Το όνομά του έχει δοθεί μέχρι σήμερα σε 4 πλοία του Πολεμικού Ναυτικού: Στο τελευταίο από αυτά, τη  φρεγάτα «Κουντουριώτης» ο θυρεός της, φέρει το Σταυρό και από κάτω την ημισέληνο με τη φράση «ΠΛΕΩ ΜΕΘ' ΟΡΜΗΣ ΑΚΑΘΕΚΤΟΥ»,η οποία  αναγραφόταν στο σήμα που έστειλε ο Ναύαρχος Κουντουριώτης, κατά την καταδίωξη του Τουρκικού Στόλου στη Ναυμαχία της Έλλης. Ο Σταυρός επί της ημισελήνου συμβολίζει την νίκη του ορθοδόξου Ελληνικού έθνους επί του Τουρκικού.

                                                         ***

     Με την έκρηξη του Α' Βαλκανικού Πολέμου (5-10-1912), ο Ελληνικός Στόλος επιθεωρείται στο Φάληρο από τον Βασιλέα Γεώργιο Α και τον Πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο. Εκεί, διαβάζεται η διαταγή προαγωγής του Παύλου Κουντουριώτη σε Υποναύαρχο και ορισμού του ως  Αρχηγού  του Στόλου του Αιγαίου.

     Μετά τις προσφωνήσεις των πολιτικών και τις ευχές του Βασιλέως, οι επίσημοι αποχωρούν και στις 13:30 ο ελληνικός στόλος αποπλέει. Ακολουθεί το πρώτο πολεμικό σήμα (ΗΩΠ: 051330/10/1912): προς όλα τα πλοία :

"Η Α.Μ. ο Βασιλεύς στέλνει θερμάς ευχάς υπέρ της επιτυχίας του ιερού αγώνος μας. Αι δάφναι των ενδόξων πολέμων του Ελληνισμού πληρούσι πολλάς σελίδας της Ιστορίας και έχει ακράδαντον πεποίθησιν ότι ο ημέτερος στόλος σήμερον θα προσθέσει μίαν ένδοξον σελίδα εις την ιστορία του Ναυτικού".  

Ο Αρχηγός Στόλου ΑΙΓΑΙΟΥ

                                                                                        Υποναύαρχος  

                                                                                 Παύλος Κουντουριώτης

      Αυτός, ο ήρωας, άνθρωπος της λιτής και ασκητικής ζωής, πρωτοστάτησε στην απελευθέρωση της Σαμοθράκης (19-10-1912) και των άλλων νησιών του ανατολικού Αιγαίου. Με τις αποφασιστικές ναυμαχίες της Έλλης (3 Δεκεμβρίου 1912) και της Λήμνου (5 Ιανουαρίου 1913), έτρεψε  τον Οθωμανικό Στόλο σε φυγή εξαναγκάζοντάς τον να επιστρέψει και να κλειστεί στα Στενά και να εξασφαλιστεί η ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο.

     Αντί να τον περιγράψουμε εμείς, παραθέτουμε το τηλεγράφημα που έστειλε ο Τούρκος Υπουργός Ναυτικών στον Αρχηγό του τουρκικού στόλου, πριν από τη ναυμαχία της Έλλης.

Επί του Αβέρωφ θα επιβαίνει, όπως πληροφορούμαι, ο αρχηγός του ελληνικού στόλου, ο Κουντουριώτης, άριστος αξιωματικός, με πείρα, με θάρρος και πλείστες άλλες ναυτικές αρετές. Ο Κουντουριώτης είναι εκ των αρίστων αξιωματικών.

Ο Υπουργός των Ναυτικών

Μαχμούτ Μουκτάρ

                                                           ***

 Υπήρξε :

·         Δυο φορές, Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. 1924 -1925 και 1929.

·         Δυο φορές, Αντιβασιλέας. 1920 και 1921-1922.

·         πρώτος αξιωματικός του Ναυτικού που του απενεμήθη  ο βαθμός του Υποναυάρχου (1911)

·         πρώτος Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού (1912).

·         πρώτος αξιωματικός του Ναυτικού που του απενεμήθη ο βαθμός του Αντιναυάρχου (1913)

·         πρώτος κυβερνήτης ελληνικού πολεμικού, του εύδρομου "Μιαούλης", που έκανε για πρώτη φορά (1901} υπερπόντιο εκπαιδευτικό πλου Ναυτικών Δοκίμων, στην Αμερική, διαπλέοντας επί τέσσερις μήνες τον Ατλαντικό σχεδόν αποκλειστικά με πανιά.

·         Υπουργός των Ναυτικών σε τρεις διαφορετικές κυβερνήσεις ( 1916, 1917 και 1919).

·         Υπασπιστής του βασιλέα Γεωργίου Α  (1908). 

                                                        ***
     Αξιομνημόνευτα είναι τα περιστατικά που δείχνουν τη βαθειά  πίστη του στο Θεό :

ü  Το ξημέρωμα της 3 Δεκεμβρίου 1912, πριν αποπλεύσει για τη ναυμαχία της Έλλης, έστειλε στην Κυβέρνηση  το ιστορικό «σήμα επίθεσης»

"Μέ τήν δύναμιν του Θεού, τάς ευχάς τού Βασιλέως μας και έν ονόματι του δικαίου καί μέ τήν πεποίθησιν της νίκης, πλέω μεθ' ορμής ακαθέκτου εναντίον των εχθρών του Γένους"

ü  Στις 26 Ιουνίου του 1913, το αντιτορπιλικό «Δόξα» κατέπλευσε στον όρμο της Καβάλας και κατέλαβε την πόλη. Την επόμενη μέρα, ο Ναύαρχος Κουντουριώτης με το επιτελείο του, μέσα σε μια πανηγυρική ατμόσφαιρα αποβιβάζεται και πηγαίνει στο Διοικητήριο και στην Εκκλησία όπου παρίσταται στη δοξολογία για την απελευθέρωσή της. Το απόγευμα στέλνει από το θωρηκτό «Αβέρωφ» ένα αξέχαστο ραδιοτηλεγράφημα:

"Εξ Αβέρωφ τη 27 Ιουνίου1913, ώρα 5 και 30' μμ. Σήμερον επισήμως προκηρύχθη η κατάληψις της Καβάλας. Εκαθαρίσαμεν τα περίχωρα από τους κομιτατζήδες και ικανούς Βουλγάρους στρατιώτας αδέσποτους. Ο ενθουσιασμός είναι μέγιστος. Οι Τούρκοι συμμετέχουσι πλήρως αυτού. Κουντουριώτης."

ü  Στις 15 Νοεμβρίου 1926, στην Αθήνα, συνέταξε ιδιόχειρα τη Διαθήκη του. Δημοσιεύτηκε στο Πρωτοδικείο Αθηνών, την 22 Μαΐου 1936, δια του υπ. Αριθ.1784/1936 Πρακτικού και κηρύχτηκε κυρία με την 4755/1936 Απόφασή του.   

                                             Η  Διαθήκη μου

"Έζησα πιστός εις την Χριστιανικήν Θρησκείαν και εις την Ανατολικήν Ορθόδοξον Ελληνικήν Εκκλησίαν. Ηγάπησα δι όλης της ψυχής μου την Πατρίδαν μου. Κατά το μέτρον των δυνάμεων μου και τη βοηθεία του Θεού εξετελεσα το καθήκον μου. Ατενίζω ήρεμος την κρίσιν της ιστορίας

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..Όλη μου η στοργή ανήκει εις την Ύδραν , όλη μου η ψυχή εύχεται προς τον Θεόν διαπύρως να φυλάττει την Ελλάδα.

Εν Αθήναις 15 Νοεμβρίου 1926

Παύλος Κουντουριώτης"

                                                                                     

                                                                                      Οκτώβριος   2012

                                                                         ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ  ΝΙΚΟΛΑΟΣ

                                                                                  Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α)